De Zeven Provinciën,   Een nieuw schip voor Michiel de Ruyter.    
Uitgeverij Van Wijnen. Franeker. ISBN 90 5194 135 8 

door:                                           Prof. Dr A.Th. van Deursen
                                                    Drs. A.A.B. Verbout - Wamsteker
                                                    Dr. R.B. Prud'homme van Reine
                                                    Drs. Ad van der Zee.
                                                    Prof. Dr J.R. Bruijn

                                     EN:

DE ZEVEN PROVINCIEN   door G.C. DIK
CIP/ISBN 90 5194 091 2
Een poging tot reconstructie, mede aan de hand van de nog bestaande van de Velde tekeningen, van 's Lands schip De Zeven Provinciën van 80 - 86 stukken, gebouwd voor de admiraliteit van de Maze in 1665.
                                               
De 7 Provinciën, het schip van De Ruyter

Het schip De 7 Provinciën waarop admiraal Michiel de Ruyter zijn vermaarde successen behaalde, heeft altijd door de eeuwen heen tot de verbeelding weten te spreken. De faam van het schip verbond zich als het ware met die van zijn bevelhebber. Toch had het maar een haartje gescheeld, of De Ruyter had het commando over een heel ander schip gekregen. Terwijl onze admiraal in de zomer van 1665 op zee verbleef, werden in de Republiek twee grote nieuwe schepen opgeleverd, De 7 Provinciën in Rotterdam en de Hollandia in Amsterdam. Volgens traditie was het de vrouw van de kapitein, in dit geval De Ruyters echtgenote Anna van Gelder, die zorg droeg voor inkoop van de scheepsvictualie. Door een misverstand was Anna van Gelder al begonnen met de proviandering van de Hollandia,

"De Hollandia" 3 nov. 1665 in het Landsdiep. (L. Bakhuysen 1631 - 1708. Ned.Scheepvaartmuseum A'dam.)

omdat zij van de Staten-Generaal had begrepen dat dit het nieuwe admiraalsschip zou worden. Pas later ontving men het bericht van De Ruyter dat hij De 7 Provinciën als zijn nieuwe schip koos en moest er heel wat versleept en verrekend worden voordat Anna van Gelder opnieuw met de bevoorrading kon beginnen.

Krijgsraad a/b "Zeven Provinciën" voor de Vierdaagse Zeeslag.   Beroemde grisaille van Johan van de Velde de Oude,                Rijksmuseum. A'dam.

Deze en vele andere geschiedenissen zijn te lezen in het in 1997 bij Uitgeverij Van Wijnen verschenen boek De 7 Provinciën: een nieuw schip voor de Ruyter. In deze rijk geïllustreerde bundel onder redactie van de Leidse hoogleraar Zeegeschiedenis Jaap Bruijn, is een vijftal artikelen gegroepeerd. Prof. A. Th. van Deursen behandelt wat algemene achtergronden van de Nederlandse Republiek in de 17de eeuw en richt zich vooral op de vraag wat die Zeven Provinciën nu eigenlijk voorstelden, zowel qua organisatie als in de -vooral buitenlandse - beeldvorming. Alhoewel Johan de Witt gezien wordt als de leidende politicus in de jaren '50 en '60 van de 17de eeuw, kende De Nederlandse Republiek geen werkelijk centraal gezag. De gewesten, en daarbinnen de stadsbesturen, waren in hoge mate souverein. Dit kwam met name tot uiting in de landsverdediging ter zee die maar liefst gespreid was over vijf admiraliteiten. Annet Verbout-Wamsteeker bespreekt die, naar onze maatstaven, onduidelijke en zelfs ietwat chaotische organisatie. Het is verbazingwekkend dat die Nederlandse Republiek er toch nog in slaagde menige zeeslag te winnen. Veel daarvan komt op het conto van ervaren zeeofficieren, van wie Michiel de Ruyter natuurlijk het meest tot de verbeelding sprak. De bekende biograaf van De Ruyter, Ronald Prud'homme van Reine, behandelt in zijn bijdrage juist die gevechtstactieken ter zee waar De Ruyter zo beroemd om geworden is. Hij concludeert dat het vooral De Ruyters verdienste is geweest dat hij eenheid heeft weten te brengen in die hopeloos verdeelde Nederlandse vloot met zijn ondoorzichtige commandostructuur.
Sinds 1995 wordt op de Bataviawerf in Lelystad gewerkt aan de reconstructie van De Ruyters vermaarde vlaggeschip.  www.bataviawerf.nl

Ad van der Zee beschrijft in twee aparte bijdragen zowel de geschiedenis van de oorspronkelijk 17de-eeuwse De 7 Provinciën, als ook de opzet en doelstelling van de huidige replicabouw.
De vele illustraties en goede informatieve teksten maken De 7 Provinciën: een nieuw schip voor de Ruyter tot een prettig leesbaar boek dat toch uitgebreid en soms diepgaand op de materie ingaat. Gelukkig verschijnen er tegenwoordig steeds meer historische boeken op de markt die zowel voor een breed publiek als voor relatieve kenners interessant kunnen zijn. Dit boek is er een van.

DE ZEVEN PROVINCIEN   
 
Hoe bouw je een oorlogsschip? (Zie ook: Scheepsbouw in de 17e eeuw.)

Al vele jaren vóórdat er op de Bataviawerf plannen waren om De 7 Provinciën daadwerkelijk te gaan herbouwen, hield de scheepsmodelbouwer G.C. Dik zich intensief bezig met dit beroemde 17de-eeuwse oorlogsschip. Al sinds de jaren '50 verzamelde hij gegevens over 17de-eeuwse scheepsbouw in het algemeen en over De 7 Provinciën in het bijzonder. Hij voltooide een manuscript over het schip, maar heeft de daadwerkelijke verschijning niet meer mee mogen maken. Pas enkele jaren na zijn dood (1989) verscheen bij Uitgeverij Van Wijnen het boekwerk op groot formaat, getiteld De Zeven Provinciën, een poging tot reconstructie.
Dik baseerde zich voor zijn papieren reconstructie vooral op de nog bestaande tekeningen van vader en zoon Willem van de Velde. Beide beroemde scheepstekenaars en -schilders hebben De 7 Provinciën meer dan eens afgebeeld en gelden als nauwkeurige en ter zake kundige weergevers van de werkelijkheid

Admiraliteitswerf te Vlissingen. (Scheepv.Mus.A'dam)

.Wat Dik beoogde met zijn omvangrijke studie is nu helaas niet meer na te gaan. Wat hem bewoog valt overduidelijk van dit boek af te zien en deelt hij ook mee in het voorwoord. Hij wilde de lezer kennis laten nemen van zijn gegevens die hij in de loop der jaren had verzameld. Niets meer en niets minder. Het boek, hoe indrukwekkend ook, heeft daarom toch veel van een omgevallen kaartenbak. Onderdeel voor onderdeel wordt door hem behandeld, van de kielbalk tot het topje van de vlaggemast. De werkwijze is duidelijk: hij neemt een van de tekeningen van Van de Velde tot uitgangspunt, voegt zonodig gegevens toe uit andere bronnen en beschrijft vorm, betekenis en uitvoering van het onderdeel. Tussen de hoofdstukken door heeft hij langere verhalen ingevoegd over De Ruyter, de admiraliteiten, oorlogvoering ter zee enzovoort.

Dik's boek mag zich sinds het verschijnen verheugen in een grote populariteit bij modelbouwers, mede ook door de bij het boek gevoegde set bouwtekeningen in schaal 1:77, dat wil zeggen 7 Amsterdamse voet op 1 duim. Voor menig modelbouwer geldt De 7 Provinciën als het summum van scheepsmodelbouw en dit boek voorziet overduidelijk in die behoefte. Het is een boek voor liefhebbers. 
Voor wie niet in de eerste plaats het plan heeft om De 7 Provinciën in schaalmodel uit te voeren is het boek mogelijk wat al te wijdlopig en te gedetailleerd. Ook gaat het boek mank aan de binnen de historische wereld gebruikelijk mate van bronnenkritiek. Dik nam wat al te voetstoots aan wat sommigen over bepaalde onderwerpen geschreven hebben. Óf geschilderd, want hoe betrouwbaar ook de Van de Veldes geacht worden, hun schilderijen blijven altijd een interpretatie van de werkelijkheid. Aan Diks goede bedoelingen heeft het niet ontbroken; hij miste hooguit een zekere scholing op dit gebied. De tekeningen die Dik vervaardigde van alle onderdelen zijn van goede kwaliteit en dragen zeer zeker bij tot onze kennis van 17de-eeuwse scheepsbouw. Juist de laatste jaren is de beschikbare literatuur over dit onderwerp sterk toegenomen. We kunnen het Dik uiteraard niet aanrekenen dat hij hiervan geen kennis heeft kunnen nemen. Daarom past slechts bewondering over zijn prestatie, waarmee hij vele modelbouwers op het juiste spoor moet hebben gezet.


Ad van der Zee

                                                                                    Terug naar de vorige pagina